
Zdarza się, że rodzicom uczniów z dysleksją jest bardzo trudno zrozumieć swoje dziecko. Są poddawani ciągłym próbom cierpliwości. Ich pociecha jest inteligentna, a nie może nauczyć się czytać, patrzy na tekst, a nie widzi niektórych liter, słucha uważnie, a nie słyszy głosek. Podstawowa wiedza na temat tego, czym jest dysleksja może pomóc w uporaniu się z brakiem zrozumienia.
Dysleksja rozwojowa to termin określający zespół specyficznych trudności w uczeniu się pisania i czytania. Określenie „rozwojowa” oznacza, że zaburzenia mają charakter wrodzony. Mogą występować także trudności o charakterze dyslektycznym spowodowane uszkodzeniem struktur mózgowych w wyniku np. wypadku. Wtedy mówi się o dysleksji nabytej. Natomiast określenie „specyficzne” oznacza, że trudności mają podłoże biologiczne (genetyczne, prenatalne, okołoporodowe) i diagnozowane są u dzieci z normą intelektualną. Gdyby trudności miały charakter niespecyficzny, wynikałyby z niższego niż przeciętny poziomu rozwoju intelektualnego, wad zmysłów (słuchu, wzroku), bądź zaniedbań środowiskowych.
Dysleksja rozwojowa może występować w trzech formach, przy czym każda z nich może występować osobno lub jako zespół dwóch, bądź nawet trzech form tych zaburzeń:
dysgrafia - to trudności w opanowaniu pożądanego poziomu pisma,
dysleksja - to specyficzne trudności w nauce czytania, którym często towarzyszą trudności w pisaniu,
dysortografia - to specyficzne trudności z opanowaniem poprawnej pisowni (nie tylko błędy ortograficzne).
Badania prowadzone w Polsce wskazują, iż dysleksja rozwojowa występuje u ok. 15% populacji, z czego poważniejsze przypadki, to 4%. Oznacza to, że w każdej klasie można spotkać co najmniej jedno dziecko ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu.
Bezpośrednią przyczyną trudności o charakterze dyslektycznym jest nieharmonijny rozwój psychomotoryczny dziecka tzn. niektóre funkcje rozwijają się dobrze lub bardzo dobrze, a inne z wyjątkowym opóźnieniem (głównie te, które biorą udział w czytaniu i pisaniu oraz ich współdziałaniu). Na naukę czytania i pisania mają wpływ funkcje: słuchowo – językowe, wzrokowe, motoryka rąk, lateralizacja, orientacja przestrzenna, koordynacja wzrokowo – ruchowa.
Przejawy zaburzeń funkcji słuchowych:
· mylenie głosek podobnych brzmieniowo np. z – s, d – t, p – b, w – f,
· trudności z dokonywaniem analizy głoskowej i sylabowej czyli wydzielaniem sylab i głosek ze słów (np. kotek = k + o + t + e + k),
· trudności z przypomnieniem sobie właściwego słowa przy pisaniu samodzielnym oraz czytaniu.
Przejawy zaburzeń funkcji wzrokowych
· mylenie liter o podobnych kształtach np. b – d, t – l – ł,
· opuszczanie liter lub całych wyrazów w czasie przepisywania lub czytania,
· trudności z utrwaleniem poprawnej pisowni wyrazów z trudnościami ortograficznymi, powtarzające się błędy ortograficzne MIMO znajomości zasad.
Przejawy zaburzeń funkcji ruchowych:
· wolne tempo pisania,
· niski poziom graficzny pisma (pismo niekształtne, nie mieszczące sie w
liniaturze, różna wielkość liter, pismo nieczytelne)
· łatwe męczenie się ręki podczas pisania,.
Przejawy zakłóceń lateralizacji
· lateralizacja skrzyżowana ( np. praworęczność i lewooczność),
· oburęczność,
· obie powyższe cechy u dziecka powyżej 7 roku życia, nie muszą powodować trudności, lecz obserwuje się, że często występują u dzieci dyslektycznych w powiązaniu z innymi zaburzeniami
Przejawy zaburzeń orientacji przestrzennej:
· trudności z rozpoznawaniem kierunków w przestrzeni i orientacji prawo- lewo, dół – góra,
· mylenie liter o podobnych kształtach lecz inaczej położonych w przestrzeni np. b–p, g–d,
· pismo lustrzane, rozpoczynając naukę w klasie I zapisują wyrazy, a nawet całe działania matematyczne od strony prawej do lewej.
Zaburzenia różnych funkcji, które powodują specyficzne trudności o charakterze dysleksji rozwojowej rzutują na naukę wielu przedmiotów. Stwierdzono też, że objawy dysleksji zmieniają sie wraz z wiekiem.
Rodzic, który zauważa u swojego dziecka przejawy wyżej wymienionych zaburzeń powinien zgłosić się do Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w celu postawienia diagnozy. Badanie jest bezpłatne i odbywa się tylko za zgodą rodziców. Wykonuje je zespół specjalistów: psycholog, pedagog, czasem również logopeda. Możliwe są konsultacje lekarskie w celu wykluczenia wady zmysłu jako przyczyny trudności (okulista, laryngolog, foniatra).
Badanie psychologiczne pozwala ocenić poziom funkcjonowania intelektualnego. Bada zdolność koncentracji uwagi, pamięć, spostrzeganie wzrokowe i słuchowe, funkcje językowe, sprawność ruchową rąk (tzw. motorykę małą) i motorykę całego ciała (tzw. motorykę dużą). W wyniku badań testowych, obserwacji, analizy danych z wywiadu ustala się, które funkcje rozwijają się nieprawidłowo i jakie są mocne strony dziecka.
W badaniu pedagogicznym ustala się, czy trudności w czytaniu i pisaniu występują jednocześnie czy w izolacji oraz w jakim nasileniu. Analizuje się jakościowo błędy i rodzaj trudności, próbuje się te dane zestawić z pozostałymi wynikami oraz je zinterpretować. Ustala się także stopień opanowania programu nauczania (w tym znajomość zasad ortografii) i ewentualny wpływ zaniedbania środowiskowego i dydaktycznego na umiejętności dziecka.
Po badaniu rodzice otrzymują pisemną opinię, która powinna być przekazana szkole. Znajdują się tam wskazania, jaką pomoc dziecko powinno otrzymać, oraz zapis metod, wymagań i oceniania treści i umiejętności dostosowanych do jego możliwości. Otrzymanie opinii stwierdzającej dysleksję jest pierwszym krokiem na drodze do pokonania trudności. Wraz z jej otrzymaniem istnieje podstawa do skierowania dziecka na zajęcia kompensacyjno – korekcyjne. Zdiagnozowanie dysleksji nie może być usprawiedliwieniem dla unikania systematycznej nauki. Uczeń powinien pracować więcej, najlepiej pod kierunkiem nauczyciela terapeuty, który tak dobierze metody, by jak najlepiej ćwiczyły umiejętności, które pozwolą zmniejszyć lub zlikwidować trudności, stojące u podstaw dysleksji.
Warto zauważyć, że bardzo duża odpowiedzialność spoczywa na rodzicach. Ważne aby znaleźli pomoc dla swojej pociechy i pilnowali by terapia, poparta ćwiczeniami w domu przebiegała systematycznie. Odpowiednia reakcja na dysleksję może skutecznie zmniejszyć jej symptomy, ale o tym postaram się opowiedzieć Państwu w kolejnych tekstach.
Agnieszka Kowalewska, pedagog, Prywatny Ośrodek Terapii Pedagogicznej Kubos, www.kubos.pl.
Bibliografia:
Bogdanowicz M., Czabaj R., Jestem rodzicem dziecka z dysleksją, Gdynia 2007.